REHABILITACJA STAWU BARKOWEGO

Staw barkowy jest potocznie postrzegany jako część  obręczy barkowej. Obręcz barkowa natomiast jest utworzona przez dwie łopatki, dwa obojczyki łączące się z kręgosłupem osiowym za pomocą mostka. Do łopatek, za pośrednictwem kości ramiennych , przyłączają się kończyny górne. To połączenie wraz z obojczykiem, obiegowo nazywamy stawem barkowym.

Staw barkowy najczęściej ulega zwichnięciu w obrębie stawu ramienno-łopatkowego, którego kierunek jest uzależniony od kierunku w jakim zadziałała siła podczas urazu, oraz stawu barkowo-obojczykowego. Naderwaniu mogą ulec mięśnie stożka rotatorów, ścięgno głowy długiej bicepsa, fragment obrąbka stawowego. Dochodzi też złamań w obrębie głowy, szyjki i trzonu kości ramiennej.

Anatomia stawu barkowego.

Jest to staw złożony, w skład którego wchodzi:

  • staw ramienno-łopatkowy – utworzony przez bliższy koniec kości ramiennej i panewkę łopatki,
  • staw barkowo-obojczykowy – utworzony przez dalszy koniec obojczyka i wyrostek barkowy łopatki,
  • staw obojczykowo-mostkowy – utworzony przez bliższy koniec obojczyka i wcięcie obojczykowe mostka,
  • staw łopatkowo-piersiowy – nie jest to typowy staw, a raczej połączenie funkcjonalne łopatki z klatką piersiową za pośrednictwem łoża mięśniowego.

Aby kompleks barkowy działał sprawnie, podczas ruchu kończyną górną współdziałać muszą wszystkie składowe stawowe i zachowany musi być odpowiedni balans skoordynowanej pracy mięśni.

Obrąbek stawowy to chrzęstna otoczka pogłębiająca panewkę stawu ramiennego, na kości łopatki. Dzięki obrąbkowi staw jest bardziej stabilny. W przypadku uszkodzenia obrąbka stawowego dochodzi do niestabilności stawu barkowego i nawykowych zwichnięć (potocznie wypadnięcie barku). Obrąbek stawowy może być nie do końca ukształtowany od urodzenia, a może być naderwany na skutek urazu. Ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia przyczepia się w obrębie górnej części obrąbka. Często dochodzi tam do rozerwania – SLAP. Czasami naderwanie goi się samo, ale częściej potrzebna jest rekonstrukcja obrąbka. Rehabilitacja jest podobna do tej co przy uszkodzeniach stożka, z tą różnicą że ćwiczenia mięśni można zacząć wcześniej i agresywniej wtedy gdy nie było ich jednoczesnego uszkodzenia.

Panewka stawu ramiennego
Uszkodzenie obrąbka stawu ramiennego

Stożek rotatorów to grupa mięśni oplatających jak mankiet głowę kości ramiennej, centralizując – stabilizując ją w panewce łopatki. Są to:

  • mięsień nadgrzebieniowy – odwodzi, zgina ramię,
  • mięsień podgrzebieniowy, obły mniejszy – rotują ramię na zewnątrz,
  • mięsień podłopatkowy – rotuje ramię do wewnątrz.
Anatomia stawu ramiennego – stożek rotatorów widziany z tyłu
Anatomia stawu ramiennego – stożek rotatorów widziany od przodu

Oprócz stożka rotatorów staw barkowy zaopatrzony jest jeszcze przez wiele innych mięśni, które tworzą wspomniane wcześniej łoże mięśniowe dla łopatki, przytwierdzając ją do ciała. Ich skoordynowana praca jest bardzo ważna dla sprawnego funkcjonowania kompleksu barkowego.

  • mięsień piersiowy większy – rotuje do wewnątrz , przywodzi horyzontalnie,
  • mięsień naramienny – zgina, odwodzi, prostuje,
  • mięsień najszerszy grzbietu – rotuje do wewnątrz, prostuje zgięte ramię,
  • mięsień czworoboczny- kontroluje ruch łopatki, cofa łopatkę,
  • mięsień zębaty przedni, kontroluje ruch łopatki, wysuwa łopatkę,
  • mięsień równoległoboczny – ściąga łopatki,
  • mięsień dźwigacz łopatki – unosi łopatkę.

Cieśń podbarkowa, zapalenie kaletki podbarkowej, uszkodzenie stożka rotatorów.

Problem pojawia się gdy dochodzi do przewężenia przestrzeni pomiędzy wyrostkiem barkowym a głową kości ramiennej. Wyrostek barkowy jest częścią łopatki i wraz z ścięgnami tworzy sklepienie stawu ramiennego. Uciśnięte zostają wtedy tkanki miękkie zlokalizowane w tej okolicy. W następstwie ich przewlekłego drażnienia pojawia się zapalenie, a w bardziej zaawansowanym stadium może nastąpić uszkodzenie stożka rotatorów.

Przekrój stawu ramiennego
Centralizacja stawu ramiennego

Przyczyny mogą być różne: zła postawa ciała – plecy okrągłe, górne podwichnięcie głowy kości ramiennej, osłabione mięśnie stożka rotatorów, zaburzony cykl łopatkowo-ramienny wynikający z dysbalansu mięśniowego – głównie mięsień czworoboczny i zębaty przedni.

Mięśnie stożka rotatorów mają za zadanie centrować głowę kości ramiennej w panewce łopatki , tak aby podczas ruchu ramienia  nie wysuwała się do góry i nie zawadzała o wyrostek barkowy.

Mięśnie stabilizatory łopatki kierują ruchem łopatki i w odpowiednim momencie rotują ją do góry tak aby podczas ruchów ramienia wyrostek barkowy nie ocierał się o głowę kości ramiennej.

Postawa zgarbiona powoduje przednią rotację łopatki a przez to zmniejsza się przestrzeń pomiędzy wyrostkiem barkowym a głową kości ramiennej.

Stabilizacja łopatki – ruch łopatkowo-ramienny

W przypadku nieprawidłowej postawy: plecy okrągłe, głowa wysunięta do przodu, łopatki zrotowane do przodu terapię rozpoczyna się od korekcji postawy.

Korekcja ustawienia górnego kwadrantu ciała
Korekcja ustawienia łopatek

Ćwiczenia mięśni stożka rotatorów.

  • rotacja zewnętrzna  – męsień podgrzebieniowy i obły mniejszy,
  • rotacja wewnętrzna – mięsień podłopatkowy,
  • początek ruchu odwodzenia – mięsień nadgrzebieniowy.
Ćwiczenia wzmacniające kompleksu barkowego – rotacja zewnętrzna i wewnętrzna, odwodzenie, wyprost

Gdy mamy do czynienia z dysbalansem mięśniowym i zaburzonym rytmem łopatkowo-ramiennym, ćwiczymy stabilizatory łopatki : mięsień czworoboczny, zębaty przedni, równoległoboczny.

Ćwiczenia kompleksu barkowego

 W przypadku ograniczonego zakresu ruchu wykonujemy ćwiczenia rozciągające.

Ćwiczenia rozciągające barku

BIBLIOGRAFIA:

  1. R. Donatelli  „ The physical therapy of the shoulder” .
  2. C. Kisner, L, Colby  „Therapeutic Exercise”.
  3. S. Brotzman, K. Wilk  „Rehabilitacja ortopedyczna”.
  4. F. Delavier „Atlas treningu siłowego”.
  5. A. Dziak „ Bolesny bark”.
  6. S. De Coninck  „ Orthopeadic medicine Cyriax”.