ZABURZENIA LĘKOWE

W sytuacjach zagrożenia lub niebezpieczeństwa człowiek doświadcza strachu. Jest on reakcją naturalną, wynikającą z naszego biologicznego i ewolucyjnego dziedzictwa. W stanie tych odczuwamy zwykle gamę przeróżnych emocji – przerażenie, grozę, panikę. Podejmujemy także określone działania – walczymy lub uciekamy oraz próbujemy zmniejszyć negatywne skutki wydarzenia. Każdy z nas na taką samą sytuację może jednak zareagować inaczej.

Znajdując się w sytuacji zagrożenia możemy odczuwać nie tylko strach, ale także lęk. Lęk i strach często mylimy, a określeń tych stosujemy jak synonimów. Emocje te jednak zasadniczo się od siebie różnią. Osoba przeżywająca lęk nie umie wskazać, co jest przyczyną poczucia zagrożenia. Przeżywa wtedy tzw. „lęk rozlany – pozbawiony jasnego, łatwego do identyfikacji źródła. Lęk może być także nieproporcjonalny. Oznacza to, iż osoba odczuwa silne emocje w kontakcie z bodźcem, który powszechnie nie uznawany jest za zagrażający. Może to być np. lęk przed pająkami, otwartymi przestrzeniami, sytuacjami społecznymi takimi jak przemówienia publiczne bądź konkretnymi miejscami. Gdy lęk tego typu odczuwany jest silnie i pojawia się zawsze w sytuacji konfrontacji z daną sytuacją możemy mówić o fobii.

Lęk manifestować może się w różny sposób w zależności od rodzaju zaburzenia. W przypadku fobii czy zaburzenia stresu pourazowego jest on wywołany przez określone sytuacje, obiekty lub zjawiska. W zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych natomiast pojawiają się ciągle nawracające uporczywe myśli oraz poczucie przymusu powtarzania wykonywania określonych czynności. Chroni to osobę przed odczuwaniem lęku, skupiając jej uwagę i energię na unikaniu stresującej, trudnej dla niej sytuacji. Przyczyna lęku może być także przeżycie sytuacji traumatycznej, np. u osoby będącej ofiary przestępstwa.

W sytuacji występowania zaburzeń lękowych absolutnie kluczowe jest więc zwrócenie się do specjalisty – psychologa, a czasem również psychiatry. Pomoże to osobie w codziennym funkcjonowaniu oraz przyczyni się do zmniejszenia objawów lęku.

WSPARCIE SPOŁECZNE

Pomoc psychologiczna to niekoniecznie wsparcie profesjonalisty, polegające na regularnych wizytach u psychologa czy terapeuty. To także pomoc, którą pozyskać można od swojego otoczenia. Pomoc związana z szeroko rozumianym wsparciem społecznym. Czym jest ono w istocie i gdzie go można szukać?

Wsparcie społeczne to pomoc dostępna dla każdego z nas w sytuacji trudnej, czy wręcz kryzysowej. Wynika ono z faktu, że żyjemy w społeczeństwie, obracamy się w określonych grupach, przebywamy wśród ludzi, jesteśmy członkami rodzin, grup społecznych i systemów. Inni, także do nich należąc, mogą stanowić ważne źródło wsparcia. Jego istotą jest dostępność – liczebność różnych grup społecznych sprawia, iż nawiązanie z nimi kontaktów wydaje się oczywiste i łatwe. Często więc pomocy czy oparcia w trudnych chwilach nie musimy więc szukać daleko – oferować je mogą ludzie, do których mamy szybki dostęp. Nie oznacza to oczywiście, iż pomoc specjalistyczna jest trudno dostępna czy ograniczona. Łatwo skorzystać z niej możemy dzięki Telefonom Zaufania, grupom pomocy Społecznej, całodobowym ośrodkom i punktom wsparcia interwencyjnego itp.

Tam, gdzie najprościej znaleźć wsparcie naturalne, czyli to, które wynika z pełnionych przez nas ról, to oczywiście wśród członków rodziny. Ogromną pomocą mogą być także znajomi, sąsiedzi, współpracownicy czy koledzy z pracy, a także lekarze. Relacje takie oparte są na regule wzajemności – od innych możesz oczekiwać tego samego, co sam oferujesz. W układach tych występuje naprzemienność, tzn. wsparcie takie jest dwustronne. Różni się więc od pomocy profesjonalnej, której zasadą jest to, że jedna osoba oferuje pomoc, druga natomiast jest jej odbiorcą.

Wsparcie społeczne może przyjmować najbardziej różnorodne formy. Do najważniejszych typów należą:

  • pomoc emocjonalną – oferowanie poczucia bezpieczeństwa, podtrzymywanie na duchu,
  • pomoc poznawczą – przekazywanie sobie informacji ułatwiających zrozumienie zaistniałej sytuacji,
  • pomoc duchową,
  • pomoc materialną.

Wsparcie społeczne w sytuacji trudnej sprawia, iż mamy poczucie przynależności. Działa to zwykle wzmacniająco – osoby, które mogą liczyć na innych, są mniej narażone na silny stres niż te, które zmuszone są radzić sobie z trudnościami samodzielnie. Właśnie w takiej sytuacji – braku lub niewystarczalności sieci wsparcia – koniecznie należy zadbać o zapewnienie sobie pomoc profesjonalistów.

CZY WIZYTA U PSYCHOLOGA OBJĘTA JEST TAJEMNICĄ ZAWODOWĄ.

Psycholog to zawód zaufania publicznego. Oznacza to, iż każdy psycholog ma bezwzględny obowiązek przestrzegania tajemnicy zawodowej. Dzięki temu możemy mieć pewność, że to czym się z nim dzielimy pozostanie w czterech ścianach gabinetu psychologicznego. Pewność, iż nasze tajemnice nie ujrzą światła dziennego jest podstawą do budowania relacji terapeutycznej opartej o zaufanie, szczerość oraz otwartość.

Zdarzają się jednak sytuacje – choć są one wyjątkowo rzadkie – w których psycholog ma prawo lub obowiązek złamania czy też pominięcia tajemnicy zawodowej. Są to zdarzenia związane są z:

  1. zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób. W sytuacji takiej psycholog może zwrócić się do odpowiednich organów z prośbą o pomoc, łamiąc przy tym obowiązek zachowania tajemnicy dla dobra pacjenta.
  2. na wniosek sądu lub prokuratury, kiedy posiadane przez psychologa informacje okazują się niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Postanowienie takie wydawane jest przez sąd na piśmie i dotyczy wyłącznie procedur karnych.

Ponieważ sytuacje te są szczególne i rzadkie, możemy właściwie mieć absolutną pewność, iż psycholog informacjami na nasz temat nie będzie dzielił się z nikim. Co więcej, jest on także zobligowany do zachowania tajemnicy nawet po śmierci pacjenta, a co za tym idzie, musi on zwrócić szczególną uwagę na zabezpieczenie dokumentacji ze spotkań, tak aby żadna osoba trzecia nie miała do niej dostępu.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości w tej kwestii bądź niepokoju o prywatność naszej konwersacji, o szczegóły na ten temat możemy dopytać psychologa. Umożliwi to efektywną współpracę i przyniesie wymierne korzyści dla terapii.

PSYCHOLOG, PSYCHOTERAPEUTA, PSYCHIATRA ???

Szukając wsparcia i pomocy ze strony specjalisty często natykamy się na rozmaitych specjalistów, których nazwy i tytuły wydają się nam niezrozumiałe i które często mylimy lub nie rozróżniamy. Czym więc różnią się one od siebie i do kogo udać się z daną trudnością?

Mianem PSYCHOLOGA określa się każdego absolwenta, który swój tytuł uzyskał po pięcioletnich studiach uniwersyteckich. Opierając się na zdobytej wiedzy akademickiej, bada on oraz udziela wsparcia i poradnictwa dorosłym, dzieciom oraz młodzieży. Psycholodzy często posługują się testami psychologicznymi, które wspomagają jego pracę z pacjentami. Chcąc dalej się kształcić psycholodzy często wybierają kolejne, dodatkowe studia. Do najbardziej popularnych zaliczane są takie ścieżki kariery jak specjalizacja kliniczna oraz studia psychoterapeutyczne. PSYCHOLOG KLINICZNY posiada praktyczne doświadczenie na oddziałach psychiatrycznych i jest specjalistą w zakresie diagnoz różnorodnych zaburzeń psychicznych.

PSYCHOTERAPEUTA to osoba, która po studiach ukończyła dodatkowy, czteroletni kurs z zakresu psychoterapii, zdała obowiązkowy egzamin i posiada wieloletnie, udokumentowane doświadczenie w pracy terapeutycznej. Psychoterapeuta jest pod stałą opieką superwizora, z którym konsultuje swoją pracę. W trakcie regularnych spotkań z klientami pomaga im zbudować satysfakcjonujące relacje z innymi i nauczyć się żyć w zgodzie z samym sobą. W swojej pracy stosuje on szereg terapeutycznych metod wsparcia i pomocy, sprawdzonych oraz wypracowanych przez lata.

Zupełnie inaczej wygląda praca PSYCHIATRY. Jest on bowiem absolwentem studiów medyczych, który zdobył specjalizację z zakresu psychiatrii i swojego fachu uczył się na oddziałach psychiatrycznych lub w szpitalach psychiatrycznych. W odróżnieniu od psychologów lub terapeutów, ma on uprawnienia do wystawiania recept na leki oraz skierowań do szpitali bądź na rehabilitację. Wizytę u psychiatry zaleca się wtedy, kiedy istnieje ryzyko poważnych zaburzeń psychicznych lub psychopatologii wymagających wnikliwej diagnozy i stosowania środków farmakologicznych.

Kiedy więc osoba ma kłopoty związane z codziennym funkcjonowaniem czy też boryka się trudnościami z snem, nastrojem, odżywianiem lub szeregiem innych problemów, niezastąpiona okazuje się być pomoc psychologa lub psychoterapeuty, z psychiatrą. Często bowiem tylko kompleksowa pomoc przynosi zamierzony efekt i jest skuteczna.

FORMY PRZEMOCY

Przemoc jest wszędzie. I choć często wyobrażamy sobie czy wręcz przekonani jesteśmy, iż występuje ona jedynie lub przede wszystkim w środowiskach z tzw. „marginesu społecznego”, czyli wśród ludzi, którzy na tę przemoc pozwalają, nie robiąc przy tym nic, aby zmienić swój los i swoją sytuację życiową, prawda jest zupełnie inna. Przemocy bowiem równie często dotyka rodzin zamożnych, wykształconych i cieszących się szacunkiem społecznym.

O ile każdy z nas bez problemu jest w stanie określi, jakie zachowania są charakterystyczne dla przemocy fizycznej, o tyle przemoc psychiczną trudniej jest nie tylko zdefiniować, ale i dostrzec. Brakuje jej bowiem tych jednoznacznych objawów i sygnałów, które widzimy w przypadku przemocy fizycznej – siniaków, ran czy opuchlizny. I właśnie dlatego zjawisko to może trwać latami bez jakiejkolwiek interwencji z zewnątrz. Jak więc dowiedzieć się czym jest przemoc psychiczna i jakie są jej symptomy? Jakie inne formy przemocy możemy jeszcze wyróżnić w relacjach?

W obrębie zjawiska jakim jest przemoc fizyczna wyróżniać można całą gamę przeróżnych zachowań i aktów. Jest to bowiem wszelkie naruszenie nietykalności cielesnej, m.in. bicie, kopanie, szturchanie, policzkowanie, rzucanie, popychanie itp. Sprawca przemocy, aby skrzywdzić swoją ofiarę wykorzystać może więc szereg metod, a każdy z nich pozostawia po sobie – mniej lub bardziej – widoczne ślady. Wielu sprawców, zwłaszcza takich, którzy znęcają się nad kimś latami, wie doskonale jednak, jak ukryć akty przemocy lub uderzyć tak, aby nie dało się tego na pierwszy rzut oka dostrzec – mogą to być np. rany na podeszwie stopy lub innych miejscach, które ukryte są ubraniami.

Przemoc psychiczna wydaje się być jeszcze bardziej zróżnicowana. Zalicza się do niej bowiem wszelkiego rodzaju groźby, zastraszanie, izolację, krytykowanie, publiczne upokarzanie, zawstydzanie, a nawet wyśmiewanie. Częstym celem przemocy psychicznej jest więc systematyczne uprzykrzanie i utrudnianie życia drugiej osobie. Może się to przejawiać rozpuszczaniem plotek na jej temat, niszczenie przedmiotów do niej zależących i mających dla niej dużą wartość, ingerowanie w jej warunki mieszkaniowe, brudzenie mieszkania, izolowanie od świata zewnętrznego, utrudnianie snu i wypoczynku. Mogą to być także zjawiska, które tylko z pozoru wydają się mało znaczącymi incydentami, takie jak choćby podważanie prawa do posiadania i wygłaszania przez ofiarę przemocy własnych opinii i osądów. Nierzadko sprawca manipuluje emocjami swojej ofiary i sprawia, że to czuje się ona winna zaistniałej sytuacji i w sobie upatruje problem. Taki rodzaj przemocy, trudne do identyfikacji i właściwej oceny na pierwszy rzut oka są niejednoznaczne w interpretacji. Indywidualny odbiór konkretnej sytuacji jest na tyle trudny, iż ciężko jest z przekonaniem stwierdzić, iż obserwowane zachowanie to właśnie przemoc psychiczna np. dla jednej osoby krzyk nie będzie problematyczny, podczas gdy dla drugiej może być to upokarzające i odebrane jako krzywda.

Bardzo często spotykaną formą przemocy jest przemoc seksualna, zostawiająca zarówno ślady fizyczne, jak i psychiczne. Jest ona jedną z najcięższych form przemocy w ogóle. W obrębie tego złożonego zjawiska wyróżniać możne trzy podstawowe rodzaje gwałtów:

  • agresywny – ma miejsce w sytuacji, gdy sprawca oprócz przemocy seksualnej stosuje także przemoc innego rodzaju, np. fizyczną. W wielu przypadkach, sprawca bywa pod wpływem alkoholu, który wzmaga agresywne zachowania i obniża samokontrolę;
  • obsesyjny – jest to zmuszanie do aktu seksualnego, charakteryzującego się urozmaicaniem, udziwnianiem i takimi zachowaniami, które nieakceptowane są przez ofiarę. Tego typu zachowanie często wynika z doświadczeniem molestowania sprawcy w okresie jego dzieciństwa;
  • psychiczny (nieagresywny) – będący rozbieżnością w potrzebach seksualnych. Ma miejsce wtdy, gdy potrzeby czy też preferencje jednej ze stron są całkowicie lekceważone i jest ona zmuszana do kontaktów seksualnych, których nie akceptuje.

Inną formą przemocy jest przemoc ekonomiczna, w praktyce będąca ekonomicznym uzależnieniem drugiej osoby. Wśród zachowań charakterystycznych wyróżniamy m.in. ograniczanie dostępu do pieniędzy, wydzielanie ich na wydatki, zakaz pracy, zabieranie pieniędzy ofiary i przetrzymywanie ich, zmuszanie do zaciągania pożyczek oraz okradanie.

Inną formą przemocy – którą często ignorujemy lub lekceważymy – jest zaniedbanie. Polega ono na ciągłym niezaspokajaniu podstawowych potrzeb fizycznych i emocjonalnych ofiary, np. brak zapewnienia odpowiedniej opieki czy też uniemożliwienie zaspokajania podstawowych potrzeb fizjologicznych związanych z jedzeniem, snem czy też higieną.

Biorąc pod uwagę różnorodność zachowań przemocowych oraz poważne jej konsekwencje, warto zwrócić uwagę jak trudno jest przerwać błędne koło więzi między sprawcą a ofiarą. Dlatego też niezbędna okazać się może interwencja z zewnątrz – opierająca się na pomocy prawnej i psychologicznej.

MOBBING

Zgodnie z Kodeksem Pracy mianem mobbingu określa się „działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu pracowników.”
Międzynarodowa Organizacja Pracy wyróżnia kilkadziesiąt zachowań, które świadczą o tym, iż w miejscu pracy występuje przemoc. Należą do nich m.in. groźby, obrażanie, stosowanie ostracyzmu, niegrzeczne gesty, przeklinanie, krzyki, popychanie i inne formy przemocy fizycznej.
Mobbing mogą stanowić także takie zachowania jak;

  • nieuzasadniona i nadmierna krytyka,
  • publiczne upokarzanie i nagany,
  • straszenie zwolnieniem z pracy,
  • narzucanie niemożliwych do realizacji a nieprzekraczalnych terminów wykonania polecenia,
  • niejednoznaczne polecenia,
  • przymusowe zostawanie po godzinach pracy,
  • przymus pracy w trudnych czy wręcz urągających warunkach,
  • przydzielanie bezsensownych zadań do wykonania,
  • rozpowszechnianie złośliwych plotek,
  • obelżywe listy, maile,
  • terror telefoniczny,
  • wrogie spojrzenia.

Psychiczne znęcanie się w miejscu pracy nierzadko pociąga a sobą szereg negatywnych skutki. Może spowodować, że ofiara mobbingu stanie się niezdolna do pracy, a wręcz cierpieć będzie z powodu chorób somatycznych lub różnych dolegliwości takich jak np. bóle głowy, bezsenność, depresja. Wpływa także na funkcjonowanie danej osoby w otoczeniu rodzinnym oraz poczucie własnej wartości i jej samoocenę. Właśnie z powodu tych poważnych konsekwencji, w ostatnich latach tak wiele mówi się o konieczności otaczania wsparciem i opieką psychologiczną osób bezpośrednio dotkniętych mobbingiem. Dzięki profesjonalnej pomocy można bowiem znacząco zmniejszyć przykre skutki takiego działania oraz powrócić do stanu równowagi.

MANIPULACJA

Słowo „manipulacja” pochodzi od zwrotu „manus pellere” (łac.), co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „mieć kogoś w ręce”. Już samo tłumaczenie wskazuje czym w istocie jest manipulacja, definicja tego pojęcia jest jednak znacznie szersza. Oznacza bowiem podejmowanie świadomych, bądź też nieświadomych działań w celu oddziaływania na daną osobę lub grupę i wpływania na nich poprzez skłanianie ich do podjęcia zachowań zgodnych z życzeniami sprawcy. Aby zaistniała manipulacja działanie takie musi mieć z góry określony cel, a prawdziwe intencje sprawcy muszą pozostać ukryte przed ofiarami. Co za tym idzie, odbiorca pozostaje całkowicie nieświadomy wpływu pod jakim się znajduje.

Manipulacja objawiać może się zarówno za pomocą komunikacji werbalnej – przez stosowanie odpowiednich przekazów słownych i poleceń – jak i niewerbalnej, przy pomocy mimiki i gestów sugerujących opinię i ocenę sytuacji sprawcy.

Ze zjawiskiem manipulacji ludzkość styka się już od wieków. Jest ona powszechna właściwie w każdym środowisku, w jakim przebywamy lub żyjemy: wśród rodziny, w pracy, szkole, sklepie, oglądając telewizję czy słuchając radia, a także przeglądając strony internetowe.

Wśród form manipulacji wyróżnić można:

pośpiech – metoda często stosowana w handlu i wymuszająca na nas natychmiastowe podjęcie decyzji bądź przejście do działania. Stosujący tę metodę wykorzystują hasła takie jak: „Jedyna okazja”, „Promocja obejmuje tylko pierwszych kilka osób”, „Ostatni produkt”. W sytuacjach takich często podejmujemy spontaniczne, nieprzemyślane decyzje, obawiając się, że taka szansa więcej się nie powtórzy.
komplement – słysząc komplementy skierowane do nas, zwykle odczuwamy sympatię i nabieramy zaufania do osoby je wypowiadającej. Nasza samoocena podnosi się nawet wtedy, gdy nie są to komplementy prawdziwe ani trafne. W ten sposób, nierzadko dajemy się wciągnąć w rozmowę z osobą nas komplementującą i odbierając ją pozytywnie, spełniamy jej prośby.
zaakcentowanie – forma manipulacji polegająca na przedstawieniu faktów zgodnych z rzeczywistością, ale podanych tak, aby odbiorca zrozumiał tylko tę część, na której zależy sprawcy. Dobrym przykładem tej techniki jest informowanie najpierw o skutkach, a dopiero potem o przyczynie danego zjawiska/sytuacji. Chodzi bowiem o to, abyśmy najwięcej uwagi poświęcili tym danym które zostały powiedziane jako pierwsze – związane jest to z tzw. „efektem pierwszeństwa”, a zignorowali te, które mogłyby zmienić pozytywny osąd danej sytuacji. Możliwa jest także sytuacja odwrotna, w której to szczególny akcent kładzie się na ostatnie, atrakcyjne informacje, a to co je poprzedzało jest nudne i trudne do zapamiętania – mówimy o tzw. efekcie świeżości.
powtarzanie – wielokrotnie słysząc i widząc te same slogany, hasła i nazwy przyzwyczajamy się i oswajamy z nimi. A im częściej się z nimi stykamy, tym bardziej utożsamiamy się z przedstawionymi nam rozwiązaniami. Przykładem tej formy manipulacji są ciągle powtarzające się spoty reklamowe lub też przypisywanie pewnym grupom społecznym czy politycznym przymiotników, które nieustannie pojawiając się razem, tworzą w naszych głowach przekonanie, że jest to niepodważalna prawda,
emocje – oddziałując na emocje, skłonić można drugą stronę do postępowania w określony sposób. Niejednokrotnie sprawca manipulacji przedstawia sytuację tak, aby rozśmieszyć nas czy też wzbudzić współczucie i chwycić za serce. Kierując się emocjami skłonni jesteśmy bowiem podejmować się działań, na które nie zdobylibyśmy się myśląc racjonalnie i „na zimno”.
przeciwieństwa – kiedy sprawca akcentuje różnice pomiędzy sobą a nami, przedstawiając nas w dobrym świetle, jako tych „lepszych”, ładniejszych, bogatszych i mądrzejszych przy jednoczesnym umniejszaniu swoich zalet, bardziej skłonni jesteśmy pomóc mu i spełnić jego prośby. Chętniej więc damy mu pieniądze, podpiszemy dokument lub pomożemy w jakiejkolwiek innej formie, niekoniecznie dlatego, iż szczególnie żal nam tej osoby, ale po to, aby przekonać samych siebie, iż pozytywny obraz naszej osoby przedstawiony przez manipulującego jest prawdziwy.
wzajemność – w sytuacjach, kiedy otrzymujemy coś, mamy często głęboką potrzebę odwzajemnienia się osobie, która nam coś ofiarowała lub innym osobom z tego samego kręgu. Idealnym przykładem tej formy manipulacji są degustacje w supermarketach. Częstując się, czujemy się zobowiązani do zakupu produktu, którego spróbowaliśmy za darmo,
opiniowanie – słuchając, oglądając lub czytając opinie ekspertów na dany temat wierzymy im i bez zastanowienia uznajemy informacje, które przekazują za prawdziwe. Nie bierzemy przy tym często pod uwagę tego, że osoby te mogą w rzeczywistości w ogóle nie być ekspertami w danej dziedzinie. Taka forma manipulacji stosowana jest często w reklamach np. wyrobów medycznych i leków, w których aktorzy przebrani za lekarzy zachwalają dany produkt. Magia białego kitla i tytułu doktora – nawet nieprawdziwy – sprawia, że nabieramy do tej osoby zaufania.
zaskoczenie – metoda ma na celu wywołanie zaskoczenia u ofiary, co stwarza odpowiednie warunki do zastosowania manipulacji. Bowiem osoba działająca pod wpływem impulsu, nie zastanawia się nad podejmowanym działaniem i jest znacznie bardziej podatna na sugestie.
strach – jest to taktyka stosowana najczęściej w celu uformowania jakiejś grupy i sprzyjająca zacieśnianiu jej kręgów. Powoduje także, iż osoby rzadziej rezygnują z uczestnictwa w niej. Wzbudzając w członkach grupy strach – np. przed wykluczeniem, zemstą, karą, atakiem – sprawca utrzymuje je blisko siebie, dzięki czemu może łatwiej ingerować w ich życie, zachowania i poglądy. Przedstawia on konsekwencje odejścia, które skutecznie zniechęcają do tego typu działania. W wielu przypadkach zastrasza również przed szukaniem pomocy z zewnątrz, przez co ofiara zostaje uwięziona w ścisłej relacji ze sprawcą kierujący jej działaniami i wierzeniami.

Manipulacja jest zjawiskiem powszechnym, dotyczącym zarówno spraw błahych jak i poważnych, w których to zagrożone bywa zdrowie, a nawet życie ofiary. Skuteczną manipulację trudno rozpoznać, jednak uważnie obserwując otaczający nas świat i ludzi, z czasem jesteśmy w stanie nauczyć się dostrzegać najbardziej popularne i wyżej wymienione formy manipulacji. Analizując zachowania innych z uwagą oraz ostrożnością możemy ustrzec się przed manipulacją zarówno pojedynczych osób jak i całych instytucji.

KRYZYS EMOCJONALNY

Kryzys emocjonalny to stan, który specjaliści określają jako chwilowe zaburzenie równowagi psychicznej. Jest on wywołany przez poczucie zagrożenia cenionych przez nas wartości – głównie tych, które w jakiś sposób związane są z sensem naszego życia. Oznacza to, iż stanowi swoistą odpowiedź na poważny problem, trudną sytuacją, w której się znajdujemy. To, co charakteryzuje stan kryzysu emocjonalnego to silne napięcie emocjonalne, najczęściej doświadczane jako silny lęk.

Kryzys emocjonalny ma nierzadko przełomowe znaczenie w życiu. Wynika to z głębokich i intensywnych emocji odczuwanych w tym czasie. Ich gama jest szczególnie szeroka – od lęku, przez gniew, poczucie niepewności, aż do poczucia winy. Zwykle wywołuje to ból oraz cierpienie, co w efekcie skutkować może impulsywną chęcią rozwiązania sytuacji za wszelką cenę. W taki sposób, który przyniósłby wreszcie kres dalszemu cierpieniu. Kryzys jest często odbierany jako ekstremalny, co jeszcze bardziej wzmacnia poczucie bezbronności jednostki. Wynika to z faktu, iż człowiek w kryzysie nie umie wykorzystać własnych zasobów oraz sposobów radzenia sobie, które wcześniej zwykł stosować w trudnych sytuacjach. Właśnie dlatego uważa się, iż osoby przebywające w kryzysie emocjonalnym znajdują się w stanie zagrożenia życia i zdrowia

U źródła kryzysu leży zwykle nagłe i nieoczekiwane wydarzenie, nierzadko zmieniające bieg życia. Nie oznacza to wcale, iż kryzys nie może nastąpić także w wyniku stałych, występujących od jakiegoś czasu trudności, które kumulując się wywołują długotrwały, chroniczny stres. Właśnie wtedy, zachowujemy się w sposób zdezorganizowany, impulsywny, nieprzemyślany i często niekorzystny dla nas samych.

Zjawiska kryzysowe charakteryzują się tym, iż prowadzić mogą do dwóch skrajnie odmiennych rozwiązań. Z jednej strony jest to szansa do dalszego rozwoju człowieka. Po wyjściu z kryzysu – odpowiednim jego rozwiązaniu i przezwyciężeniu trudności – możemy stać się osobami silniejszymi, dojrzalszymi i lepiej przystosowanymi do kolejnych wyzwań naszego życia. Z drugiej zaś, negatywnie przeżyty kryzys może zakończyć się zaburzeniami czy wręcz patologią. Kiedy jedną z konsekwencji stany kryzysowego są zachowania autodestrukcyjne, nieodzowna okazuje się być profesjonalna pomoc i wsparcie psychologiczne. Aby rozpocząć nowe, lepsze życie warto więc zwrócić się do psychologa czy też terapeuty, którzy mogą wywrzeć pozytywny wpływ i stanowić wsparcie w przeżywanych trudnościach.

JAK WYGLĄDA WIZYTA U PSYCHOLOGA

Z jakiegoś powodu, Polacy – choć nie tylko – nadal bardzo obawiają się wizyt u psychologa. Najczęstszą reakcją na zbliżającą się pierwszą sesją u psychologa jest stres. Wynika on głównie z braku wiedzy – nie mamy pojęcia czego się spodziewać, nie znamy specjalisty, do którego się udajemy oraz nie wiemy, jak mówić o tym, co nas trapi. Boimy się tego, co psycholog może o nas pomyśleć, negatywnej „łatki”, którą może nam przykleić oraz zastanawiamy czy nasze problemy nie zostaną uznane za błahe. Z pewnym dyskomfortem wiąże się także myśl, iż o naszych osobistych, często intymnych przeżyciach i problemach będziemy opowiadać osobie całkowicie nam obcej.

W obawach tych nie jesteśmy sami – podobne odczucia towarzyszą zdecydowanej większości osób przed ich pierwszym kontaktem z psychologiem lub terapeutą. Na szczęście, często już po pierwszej wizycie okazują się one zupełnie bezpodstawne i nieuzasadnione.

Praca psychologa to codzienne, wielogodzinne wsłuchiwanie się w problemy, trudności oraz historie o najrozmaitszych przeciwnościach losu. Nie ma więc takiego tematu i takiego problemu, który mógłby uznać za trywialny i nie warty uwagi. Pamiętaj – psycholog jest po to by Ci pomóc. Oferuje swój czas oraz kompetencje, abyś po wizycie w jego gabinecie poczuł ulgę i wyszedł z niej z lepszym samopoczuciem.

Niestety – a może na szczęście – psycholog nie czyta w myślach i wie tylko tyle, ile sam zdecydujesz się mu zdradzić. To wcale nie oznacza, że podczas pierwszej wizyty powinieneś opowiedzieć mu całe swoje życie i szczegółowo opisać wszystkie swoje problemy. Wraz z rozwojem waszej relacji, opartej na wzajemnym zaufaniu, poczujesz się na tyle bezpiecznie, aby zacząć powoli odkrywać się. Jeśli nie będziesz chcieć, jeśli nie będziesz gotów mówić, psycholog zaakceptuje to i nie będzie naciskał. Cierpliwie poczeka na moment, kiedy zdecydujesz się przed nim otworzyć.

Pierwsza wizyta u psychologa to najczęściej rodzaj konsultacji mających na celu sprawdzenie czy dany psycholog będzie mógł Ci pomóc. Jeśli nie, poleci Ci do kogo należy się zwrócić i jakiego wsparcia szukać. Gdy jednak okaże się, że Wasza relacja ma szansę się rozwinąć i nawiążecie nić porozumienia, przejdziecie do ustalenia form dalszej pracy, a także ustalenie jej zasad.

Jeśli chcesz dobrze przygotować się do pierwszej wizyty u psychologa, zastanów się, jakie problemy są dla Ciebie najważniejsze, od czego chciałbyś zacząć i jakie kwestie poruszyć. Rolą psychologa będzie stworzenie warunków, które sprawią, że w jego towarzystwie będziesz czuł się swobodnie, a towarzyszący stres nie uniemożliwi ci zdobycia wsparcia, jakiego szukasz.

Pamiętaj – zgłaszając się do psychologa możesz sobie pomóc!

FORMY POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ

Osoby dotknięte przestępstwem – zarówno bezpośrednio jak i w sposób pośredni, czyli świadkowie lub osoby bliskie osobie pokrzywdzonej – powinny przede wszystkim zadbać o swoje własne bezpieczeństwo. Tak fizyczne jak psychiczne. Niestety, wielu z nas nadal wstydzić się prosić o wsparcie specjalisty. Jednak to właśnie psycholog lub terapeuta jest w stanie najlepiej pomóc w wyjściu z kryzysu oraz w powrocie do stanu psychicznego i poziomu funkcjonowania sprzed doświadczonej traumy. Właśnie wtedy ma się największą szansę na odzyskanie równowagi życiowej.

Pomoc psychologiczna może przybrać bardzo różne formy – są one zawsze dostosowane do indywidualnych potrzeb oraz sytuacji. Wśród nich wyróżnić można:

  1. Konsultacja psychologiczna – to pojedyncze, jednorazowe spotkanie ze specjalistą, którego głównym celem jest przedstawienie trudności oraz opis sytuacji, z którą się zmagamy. Na bazie konsultacji możliwe jest określenie kolejnych form działania, pomocy i wsparcia.
  2. Interwencja kryzysowa – jest to krótkotrwała, intensywna forma pomocy psychologicznej skierowana do osób znajdujących się w sytuacji kryzysu, spowodowanego wydarzeniem zagrażającym równowadze psychicznej danej osoby. Są to przede wszystkim doświadczenia związane ze śmiercią bliskich, wypadkami, katastrofami naturalnymi, wojną czy też poważną chorobą. Interwencja ma na celu wsparcie i pomoc w wyjściu z kryzysu, nierzadko zaś skierowana jest na psychoterapię bądź odpowiednie leczenie.
  3. Poradnictwo psychologiczne – przybiera formę cyklu kilku spotkań, w czasie których psycholog pełni funkcję osoby wspierającej w podjęciu określonych decyzji dotyczących zmiany czy też pomaga w wykonaniu danych zadań. Taki rodzaj kontaktu psychologicznego ma wzmocnić motywację niezbędną w radzeniu sobie z wyzwaniami życia, a także wspierać postawę oraz umacniać nas w konkretnym zachowaniu.
  4. Psychoterapia indywidualna – jest to długotrwały proces, na który składa się cykl spotkań mających na celu poprawę naszego funkcjonowania. W trakcie psychoterapii wykorzystuje się szereg metod, które mają zmienić destrukcyjne schematy myślenia oraz wynikające z tego działania. Skuteczność terapii zależy w dużej mierze od regularności spotkań z psychologiem oraz czasu. Minimum trwa miesięcy, często jednak wymaga lat.
  5. Psychoterapia par – specyficzna forma pomocy, której charakterystyczną cechą jest wspomaganie osób będących w związku. W spotkaniach partnerów z psychologiem lub terapeutą pracuje się głównie nad konkretnymi problemami pary – rozwiązaniem konfliktów czy też pokonaniem trudności wynikających z relacji utrzymującej się między jednostkami.
  6. Mediacje – spotkania mające na celu rozwiązanie konkretnego konfliktu między osobami, lub grupą osób. Nadrzędną zasadą jest takie prowadzenie mediacji, aby każda ze stron odniosła satysfakcjonujący rezultat. Mediator, jako osoba bezstronna, aktywnie wspiera i prowadzi proces negocjacji, łagodzi napięcia i czuwa nad pozytywnym rozwiązaniem problemu.

Każda z form pomocy psychologicznej dostosowana jest do indywidualnych potrzeb jednostki i zawsze ma na celu polepszenie jej aktualnej sytuacji życiowej.

CZYM JEST PTSD, CZYLI ZABURZENIE PO STRESIE TRAUMATYCZNYM

Zdarzenia traumatyczne pojawiają się na przełomie całego życia u ok. 60% mężczyzn i 50% kobiet. Tak wysoki procent osób zmuszonych do zmierzenia się z dramatycznymi sytuacjami jasno pokazuje, że traumatyczne przeżycia nie są ani rzadkie, ani wyjątkowe.

Wiele z tych osób, poza bezpośrednimi przyczynami traumy, zmierzyć musi się także z PTSD (Posttraumatic Stress Disorder) – zaburzeniem psychicznym będącym konsekwencją ogromnego stresu. Jest to swoista odpowiedź całego organizmu – zarówno sfery fizycznej jak i psychicznej – na traumę spowodowaną przez sytuację zagrożenia życia lub zdrowia. U podłoża PTSD leżą najczęściej przeżycia związane z wojną, atakami terrorystycznymi, a także klęski naturalne lub poważne katastrofy drogowe czy lotnicze. Co ważne – PTSD rozwinąć może się nie tylko u osoby bezpośrednio zagrożonej, ale także u bliskich ofiar. Doświadczenie strachu o własne życie, trauma związana z zagrożeniem o zdrowie może sprawić, iż jednostce nie tylko trudno będzie powrócić do stanu równowagi psychicznej sprzed wydarzenia, ale sprawić wręcz, że dana osoba nigdy już go nie osiągnie. To właśnie wtedy rozwija się charakterystyczna reakcja stresowa jaką jest PTSD.

To, co odróżnia stres – nawet ten długotrwały – od zaburzenia jakim jest PTSD to ciągłe wspominanie oraz odtwarzanie w myślach wydarzenia, które przyczyniło się do traumy. Pojawiają się one zarówno bezwiednie, jak i w sytuacjach które nawet w najmniejszym stopniu przypominają przykre doświadczenie. Może to być dźwięk, zapach czy widok, który „uruchomi” wspomnienie. Dobrym przykładem są przeżycia osoby, która ucierpiała w wypadku drogowym. Często emocjonalnie reaguje ona na każde medialne informacje o podobnych wydarzeniach i wyczulona jest na wszelkie wypadki, których jest świadkiem.

PTSD to jednak nie tylko uporczywie nawracające myśli o traumatycznym wydarzeniu, ale także znaczna zmiana zachowania. Osoba cierpiąca na zaburzenie staje się bardziej czujna, nerwowa, ma też kłopoty z koncentracją. Nierzadko unika sytuacji, które kojarzą się z dramatycznymi przeżyciami, trzyma się z dala od miejsc, osób czy przedmiotów, choćby luźno związanych z traumą.

Doświadczane objawy PTSD, które nieleczone utrzymują się miesiącami a nawet latami, negatywnie wpływają na życie i funkcjonowanie jednostki. Utrudniając przy tym nawiązywanie i utrzymywanie satysfakcjonujących relacji z bliskimi i otoczeniem. Wpływają one znacznie także na samopoczucie, myśli i zachowania.

Najbardziej skutecznymi metodami radzenia sobie z PTSD jest psychoterapia oraz farmakoterapia. Aby działanie te doprowadziły do zmniejszenia objawów oraz wyzdrowienia szczególne znaczenie ma podjęcie wczesnej interwencji pomocowej. Dlatego właśnie radzi się, aby do psychologa zgłosić się jak najszybciej po doświadczeniu zdarzenia traumatycznego.